AGS4.6

शान्तिकर्म

गुरुणाभिमृता अन्यतो वाऽपक्षीयमाणा अमावास्यायायां शान्तिकर्म कुर्वीरन् ॥ १ ॥

Because of the death of one’s guru (अभिमृता गुरुणा), or the loss of other (अन्यतः अपक्षीयमाणाः वा) (people or possessions), they should perform (कुर्वीरन्) a śānti (शान्तिकर्म) on the new moon day (अमावास्यायाम्).

पुरोदयादग्निं सहभस्मानं सहायतनं दक्षिणा हरेयुः ’क्रव्यादमग्निं प्रहिणोमि दूरम्’ इत्यर्द्धर्चेन ॥ २ ॥

Before sunrise (पुरोदयात्) they should carry (हरेयुः) the fire (अग्निम्) along with ashes (सहभस्मानम्) and relevant accessories used for cooking (सहायतनम्) towards the south (दक्षिणा) while reciting the half ṛk (इति अर्द्धर्चेन) –  क्रव्यादमग्निं प्रहिणोमि दूरम् (RV 10.16.9)

Note: The commentator (Gārgya Nārāyaṇa)  clarifies that this is the fire used for cooking (पचनाग्नेरेवायमुत्सर्गः)

तं चतुष्पथे न्युप्य यत्र वा त्रिः प्रसव्यं परियन्ति सव्यैः पाणिभिः सव्यानूरूनाघ्नानाः ॥ ३ ॥

Having placed (न्युप्य) that (तम्) (fire) at a crossroads (चतुष्पथे) or somewhere else (यत्र वा), they walk around it counter-clockwise (प्रसव्यं परियन्ति) three times (त्रिः), beating their left thighs (सव्यान् ऊरून् आघ्नानाः) with their left hands (सव्यैः पाणिभिः).

Note: आघ्नानाः = आ + हन् + शानच् ।

अथानवेक्षं प्रत्याव्रज्याप उपस्पृश्य केशश्मश्रुलोमनखानि वापयित्वोपकल्पयीरन्नवान्मणिकान्कुम्भानाचमनीयांश्च शमीसुमनोमालिनः शमीमयमिध्मं शमीमय्यावरणी परिधींश्चानडुहङ्गोमयञ्चर्म च नवनीतमश्मानं च यावत्यो युवतयस्तावन्ति कुशपिञ्जूलानि ॥ ४ ॥

Then (अथ), without looking back (अनवेक्षं), having returned (प्रत्याव्रज्य), touched waters (अपः उपस्पृश्य) (i.e. taken a bath), having removed their hair, beard, body hair and nails (केशश्मश्रुलोमनखानि वापयित्वा), they should arrange for the following things (उपकल्पयीरन्) – new water-vessels (नवान् मणिकान्), pots (कुम्भान्), vessels used for performing ācamana (आचमनीयान्), and (च) garlands of śamī flowers (शमीसुमनोमालिनः), fuel of śamī wood (शमीमयम् इध्मम्), fire-sticks of śamī wood (शमीमय्यौ अरणी), branches to enclose the fire altar (परिधीन्), the dung and hide of a bull (आनडुहम् गोमयम् चर्म च), fresh butter (नवनीतम्), a stone (अश्मानम्), and as many bunches of kuśa grass (तावन्ति कुशपिञ्जूलानि) as there are young women (यावत्यः युवत्यः).

अग्निवेलायामग्निं जनयेत् ’इहैवायमितरो जातवेदा’ इत्यर्धर्चेन ॥ ५ ॥

At the time of the agnihotra (अग्निवेलायाम्), he should kindle the fire (अग्निम् जनयेत्) while while reciting the half ṛk (इति अर्द्धर्चेन) ‘इहैवायमितरो जातवेदाः’ (RV 10.16.9)

तं दीप्यमाना आसत आ शान्तरात्रादायुष्मतां कथाः कीर्तयन्तो माङ्गल्यानीतिहासपुरीणानीत्याख्यापयमानाः ॥ ६ ॥

(The assembled people then) sit down (आसते), keeping the fire burning (तम् दीप्यमानाः) till the night becomes silent (आ शान्तरात्रात्), telling stories of long-lived heroes (आयुष्मताम् कथाः कीर्तयन्तः), and expounding and discussing (इति आख्यापयमानाः) auspicious (माङ्गल्यानि) tales of history and ancient lore (इतिहासपुरीणानि).

उपरतेषु शब्देषु सम्प्रविष्टेषु वा गृहन्निवेशनं वा दक्षिणद्वारपक्षात्प्रक्रम्याविच्छिन्नामुदकधारां हरेत् – ’तन्तुं तन्वन्रजसो भानुमन्विहि’ – इत्युत्तरस्मात् ॥ ७ ॥

When all sounds have ceased (उपरतेषु शब्देषु) or when all have entered the house or room (सम्प्रविष्टेषु वा गृहम् न निवेशनम् वा) (the performer), starting from (प्रक्रम्य) the southern entrance (दक्षिणद्वारपक्षात्), and (exiting) through the north (उत्तरस्मात्) should pour out an unbroken stream of water (अविच्छिन्नाम् उदकधाराम् हरेत) while reciting the ṛk ’तन्तुं तन्वन्रजसो भानुमन्विहि’ (RV 10.53.6).

अथाग्निमुपसमाधाय पश्चादस्यानडुहचर्मास्तीर्य प्राग्ग्रीवमुत्तरलोम तस्मिन्नमात्यानारोहयेत् – ’अरोहतायुर्जरसं वृणाना’ इति ॥ ८ ॥

Now (अथ), having kindled the sacred fire (अग्निम् उपसमाधाय), and having spread (आस्तीर्य) to its west (अस्य पश्चात्) a bull-hide (अनडुहचर्म) with the neck facing east (प्राग्ग्रीवम्) and hair on top (उत्तरलोम), he should make his relatives sit (अमात्यान् आरोहयेत्) on it (तस्मिन्) while reciting the mantra (इति) ’अरोहतायुर्जरसं वृणाना’ (RV 10.18.6)

Note: The commentator explains – कर्तृवर्जं गृह्याः सर्वे पुमांसः स्त्रियश्चामात्या इत्युच्यन्ते – the word amātya refers to all the residents of the house, including both men and women, other than the performer.  Furthermore the fire that is referred to here is the aupāsanāgni which is different from the one referred to earlier.

’इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि’ इति परिधिं परिदध्यात् ॥ ९ ॥

He should place the enclosing sticks (परिथिम्) around (परिदध्यात्) the fire while reciting (इति) ’इमं जीवेभ्यः परिधिं दधामि’ (RV 10.18.4)

’अन्तर्मृत्युं दधतां पर्वतेन’ इत्यश्मानमित्युत्तरतोऽग्नेः कृत्वा ’परं मृत्यो अनु परेहि पथाम्’ इति चतसृभिः प्रत्यृचं हुत्वा – ’यथाहान्यनुपूर्वं भवन्ति’ इत्यमात्यानीक्षेत ॥ १० ॥

Having placed (कृत्वा) a stone (इति अश्मानम्) to the north of the fire (अग्नेः उत्तरतः) while reciting (इति) ’अन्तर्मृत्युं दधतां पर्वतेन’ (RV 10.18.4), and having made offerings with each (प्रत्यृचम् हुत्वा) of the four (चतसृभिः) ṛks starting with (इति) ’परं मृत्यो अनु परेहि पथाम्’ (RV 10.18.1), he should gaze (ईक्षेत) at his relatives (अमात्यान्) while reciting (इति) ’यथाहान्यनुपूर्वं भवन्ति’ (RV 10.18.5)

युवतयः पृथक्पाणीभ्यां दर्भतरुणकैर्नवनीतेनाङ्गुष्ठोपकनिष्ठिकाभ्यामक्षिणी आञ्ज्य पराञ्चो विसृजेयुः ॥ ११ ॥

The young women (युवतयः), with each hand separately (पृथक्पाणीभ्याम्), holding tender darbha blades (दर्भतरुणकैः) with their thumbs and ring fingers (अङ्गुष्ठोपकनिष्ठिकाभ्याम्), having anointed their eyes (अक्षिणी आञ्ज्य) with fresh butter (नवनीतेन), should discard (विसृजेयुः) (the darbha blades) turning their faces away (पराञ्चः).

’इमा नारीरविधवा सुपत्नीः’ इत्यञ्जाना ईक्षेत ॥ १२ ॥

(The performer) should look at (ईक्षेत) those anointing their eyes (अञ्जानाः) while reciting (इति) ’इमा नारीरविधवा सुपत्नीः’ (RV 10.18.7)

’अश्मन्वतीरीयते संरभध्वम्’ इत्यश्मानङ्कर्त्ता प्रथमोऽभिमृशेत् ॥ १३ ॥

The performer (कर्त्ता) should first (प्रथमः) touch (अभिमृशेत्) the stone (अश्मानम्) with the mantra (इति) ’अश्मन्वतीरीयते संरभध्वम्’ (RV 10.53.8)

Note: The commentator says that the use of the word प्रथमः implies that after he has done so, the others should also touch the stone, but silently.

अथापराजितायां दिश्यवस्थायाग्निनानडुहेन गोमयेन चाविच्छिन्नया चोदकधारया ’आपो हि ष्ठा मयोभुव’ इति तृचेन ’परीमे गामनेषत’ इति परिक्राम्त्सु जपेत् ॥ १४ ॥

Then (अथ) stationing himself (अवस्थाय) in the north-easterly direction (अपराजितायाम् दिशि), he should keep repeating (जपेत्) the mantra (इति) ’परीमे गामनेषत’ (RV 10.155.5), while (his relatives) go around the fire (परिक्राम्त्सु), sanctified by fire (अग्निना), cow-dung (गोमयेन) and with an uninterrupted stream of water (अविच्छिन्नया च उदकधारया) accompanied by the three ṛks (इति तृचेन) (beginning with) ’आपो हि ष्ठा मयोभुवः’ (RV 10.9.1-3).

पिङ्गलोऽनड्वान्परिणेयः स्यादित्युदाहरन्ति ॥ १५ ॥

A tawny bull (पिङ्गलः अनड्वान्) should be (also) led (परिणेयः स्यात्) (around the fire) – so they say (इति उदाहरन्ति).

Note: The commentator says that after this the final sviṣṭakṛt offering should be made.

अथोपविशन्ति यत्राभिरंस्यमाना भवन्त्यहतेन वाससा प्रच्छाद्य ॥ १६ ॥

Then (अथ) (after the completion of the ceremony) they should sit down (उपविशन्ति) in a place of their liking (यत्र अभिरंस्यमानाः भवन्ति), having covered it (प्रच्छाद्य) with a clean cloth (अहतेन वाससा).

आसतेऽस्वपन्त ओदयात् ॥ १७ ॥

They (should) sit there (आसते) without sleeping (अस्वपन्तः) till sunrise (आ उदयात्).

उदित आदित्ये सौर्याणि स्वस्त्ययनानि च जपित्वान्नं संस्कृत्य ’अप नः शोशुचदघम्’ इति प्रत्यृचं हुत्वा ब्राह्मणान्भोजयित्वा स्वस्त्ययनं वाचयीत गौः कंसोऽहतं वासश्च दक्षिणा ॥ १८ ॥

At sunrise (उदिते आदित्ये), having recited (च जपित्वा) the auspicious hymns (स्वस्त्ययनानि) related to the sun (सौर्याणि), having prepared consecrated food (अन्नम् संस्कृत्य), and having made offerings (हुत्वा) with each ṛk (इति प्रत्यृचम्) of ’अप नः शोशुचदघम्’ (RV 1.97), having fed the brāhmaṇas (ब्राह्मणान् भोजयित्वा), he should recite the benediction (स्वस्त्ययनं वाचयीत).  The fee (दक्षिणा) (for conducting the ceremony) is a cow (गौः), a metallic vessel (कंसः), and a clean garment (अहतं वासः).


AGS    AGS4.5     AGS4.7
Advertisements