Nirukta2.4

वि॒द्या॒ ह॒ वै॑ ब्राह्म॒णमा॑ज॒गाम॒ गोपा॑य मा॒ शेव॑धिष्टे॒ऽहम॑स्मि ।
असू॑यका॒यानृज॑वेऽय॒ताय॒ न मा॑ ब्रूया वी॒र्यव॑ती त॒था स्या॑म् ॥

Once knowledge (विद्या ह वै) approached the brāhmaṇa (ब्राह्मणम् आजगाम) (and said to him), “Protect me (मा गोपाय), I am your treasure (अहं ते शेवधिः अस्मि)! Do not expound me (म न ब्रूयाः) to the scornful (असूयकाय), the crooked (अनृजवे), or the unrestrained (अयताय), so that I may grow in strength (तथा वीर्यवती स्याम्)!”

य आ॑तृ॒णत्त्त्य॑वित॒थेन॒ कर्णा॒वदुः॑खं कु॒र्वन्न॒मृतं॑ स॒म्प्रय॑च्छन् ।
तं म॑न्येत पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च॒ तस्मै॒ न द्रुह्येत् क॒तम॑च्च॒नाह॑ ॥

One should consider (तं मन्येत) (that teacher) as a father and mother (पितरं मातरं च) and should never despise him (तस्मै न दुह्येत् कतमच्चनाह) who opens the ears (i.e. mind) (यः कर्णौ आतृण्त्ति) by the truth (अवितथेन) (of the Veda) without causing any distress (अदुःखं कुवन्) and bestowing (the knowledge of) immortality अमृतं संप्रयच्छन्).

अ॒ध्या॒पि॒ता॒ ये गु॒रुं ना॑द्रिय॒न्ते विप्रा॑ वा॒चा मन॑सा कर्म॒णा वा॑ ।
यथै॑व॒ ते न॒ गुरो॑र्भोज॒नीया॒स्तथै॑व॒ तान्न॒ भुन॑क्ति श्रुतं॒ तत् ॥

Those brāhmaṇas (ये विप्राः), having been taught (अध्यापिताः), do not respect their teacher (गुरुं न आद्रियन्ते) through word (वाचा, thought (मनसा), or deed (कर्मणा वा), just as they do not provide satisfaction to the teacher (यथा एव ते गुरोः न भोजनीयाः), in the same way (तथा एव) the knowledge (they have received) does not nourish them (तत् श्रुतं तान् न भुनक्ति).

य॒मे॒व वि॒द्याः शु॒चिम॑प्र॒मत्तं॒ मेधा॑विनं॒ ब्रह्म॑चर्यो॒पप॑न्नम् ।
यस्ते॒ न द्रु॒ह्येत् क॒तम॑च्च॒नाह॒ तस्मै॑ मा ब्रूया नि॒धिपा॑य॒ ब्रह्म॑न् ॥ इति ।

O brahman (ब्रह्मन्)! Whomever you consider to be (यं विद्याः) pure (शुचिम्), alert (अप्रमत्तम्), intelligent (मेधाविनम्), and celibate (ब्रह्मचर्योपपन्नम्), and who never despises you (यः ते न द्रु॒ह्येत् कतमच्चनाह), impart me to him (तस्मै मा ब्रूयाः) for the protection of this treasure (निधिपाय).

निधिः शेवधिरिति । ॥ २.४ ॥

शेवधिः means “treasure”.

Note: शेवधिः is derived from शेव (happiness) and धा (to place) – “that which is the repository of happiness”


Nirukta     Nirukta2.3     Nirukta2.5
Advertisements