RV10.154

ऋषिः  – वैवस्वती यमी । देवता – भाववृत्तम् । छन्दः – अनुष्टुप् ।

’सोमः’ इति पञ्चर्चं तृतीयं सूक्तमानुष्टुभम् । विवस्वतो दुहिता यम्यृषिः । म्रियमाणानां यजमानादीनां वर्तनमत्र प्रतिपाद्यते । अतस्तद्देवताकमिदम् । तथा चानुक्रान्तं – ’सोमो यमी भाववृत्तमानुष्टुभं तु’ इति । प्रेतोपस्थान एतत्सूक्तम् । सूत्रितं च – ’सोम एकेभ्य उरूण्सावसुतृपा उदुम्बलौ’ (आश्व. श्रौ. ६.१०) इति ॥

The subject of this sūkta is stated as bhāvavṛttam, which means “coming into being” and is normally associated with sūktas that describe the process of creation.  In this case, however, as explained by Sāyaṇa, it describes the journey of a deceased sacrificer (yajamāna) to meet his ancestors, and this can certainly be inferred from the hymn.

The author of this sūkta is Yamī, the daughter of Vivasvat (यमी वैवस्वती).

सोम॒ एके॑भ्यः पवते घृ॒तमेक॒ उपा॑सते । येभ्यो॒ मधु॑ प्र॒धाव॑ति॒ ताँश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात् ॥ १ ॥

सोमः॑ । एके॑भ्यः । प॒व॒ते॒ । घृ॒तम् । एके॑ । उप॑ । आ॒स॒ते॒ । येभ्यः॑ । मधु॑ । प्र॒ऽधाव॑ति । तान् । चि॒त् । ए॒व । अपि॑ । ग॒च्छ॒ता॒त् ॥

Soma (सोमः) flows for some (एकेभ्यः पवते) (ancestors), while others relish ghee (एके घृतम् उपासते), honey flows for still others (येभ्यः मधु प्रधावति), (O deceased one)! May you too (अपि चित्) attain their company (तान् एव गच्छतात्)!

Notes

  • The presence of the word पितॄन् in verse 4 indicates that “they” refers to the ancestors
  • This is actually a symbolic reference to the benefits of performing the study of the Vedas (ब्रह्मयज्ञः) as described in the Taittirīya Āraṇyaka (2.10), where it says that the soma flows for one who studies the Saman, ghee for one who studies the Yajus, and honey for one who studies the Atharvan (यदृचोऽधीते पयसः कूल्या अस्य पितॄन्त्स्वधा अभिवहन्ति यद्यजू्ꣳषि घृतस्य कूल्या यत्सामानि सोम एभ्यः पवते यदथर्वाङ्गिरसो मधोः कूल्या)
  • Note that गच्छतात् may be interpreted either as the third person singular or second person singular (गम्लृ गतौ + लोट्). Sāyaṇa interprets it here in the second person, therefore addressed to the deceased.  However, in verses 4 and 5 it seems more appropriate to interpret it in the third person

तप॑सा॒ ये अ॑नाधृ॒ष्यास्तप॑सा॒ ये स्व॑र्य॒युः । तपो॒ ये च॑क्रि॒रे मह॒स्ताँश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात् ॥ २ ॥

तप॑सा । ये । अ॒ना॒धृ॒ष्याः । तप॑सा । ये । स्वः॑ । य॒युः । तपः॑ । ये । च॒क्रि॒रे । महः॑ । तान् । चि॒त् । ए॒व । अपि॑ । ग॒च्छ॒ता॒त् ॥

Those who are invincible (ये अनाधृष्याः) through penance (तपसा), those who attained heaven (ये स्वः ययुः) through penance (तपसा), those who performed (ये चक्रिरे) great austerities (महः तप्ः), (O deceased one)! May you too (अपि चित्) attain their company (तान् एव गच्छतात्)!

ये युध्य॑न्ते प्र॒धने॑षु॒ शूरा॑सो॒ ये त॑नू॒त्यज॑: । ये वा॑ स॒हस्र॑दक्षिणा॒स्ताँश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात् ॥ ३ ॥

ये । युध्य॑न्ते । प्र॒ऽधने॑षु । शूरा॑सः । ये । त॒नू॒ऽत्यजः॑ । ये । वा॒ । स॒हस्र॑ऽदक्षिणाः । तान् । चि॒त् । ए॒व । अपि॑ । ग॒च्छ॒ता॒त् ॥

Those brave warriors (ये शूरासः) who fight in battles (प्रधनेषु युध्यन्ते) and sacrificed their lives (ये तनूत्यजः), and those you performed liberal sacrifices (ये वा सहस्रदक्षिणाः), (O deceased one)! May you too (अपि चित्) attain their company (तान् एव गच्छतात्)!

Notes

  • प्रधनेषु – प्रकीर्णान्यस्मिन् धनानि भवन्तीति प्रधनाः संग्रामाः (सायणः) – that which yields wealth (when won)
  • सहस्रदक्षिणाः – सहस्रदक्षिणान् क्रतून् अनुष्ठितवन्तः

ये चि॒त्पूर्व॑ ऋत॒साप॑ ऋ॒तावा॑न ऋता॒वृध॑: । पि॒तॄन्तप॑स्वतो यम॒ ताँश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात् ॥ ४ ॥

ये । चि॒त् । पूर्वे॑ । ऋ॒त॒ऽसापः॑ । ऋ॒तऽवा॑नः । ऋ॒त॒ऽवृधः॑ । पि॒तॄन् । तप॑स्वतः । य॒म॒ । तान् । चि॒त् । ए॒व । अपि॑ । ग॒च्छ॒ता॒त् ॥

Those who, in ancient times (ये चित् पूर्वे) attained truth (ऋतसापः), who lived by truth (ऋतावानः), upheld truth (ॠतावृधः), and performed austerities (तपस्वतः), O Yama (यम)! May (the deceased) too (अपि चित्) attain the company of those ancestors (तान् पितॄन् एव गच्छतात्)!

स॒हस्र॑णीथाः क॒वयो॒ ये गो॑पा॒यन्ति॒ सूर्य॑म् । ऋषी॒न्तप॑स्वतो यम तपो॒जाँ अपि॑ गच्छतात् ॥ ५ ॥

स॒हस्र॑ऽनीथाः । क॒वयः॑ । ये । गो॒पा॒यन्ति॑ । सूर्य॑म् । ऋषी॑न् । तप॑स्वतः । य॒म॒ । त॒पः॒ऽजान् । अपि॑ । ग॒च्छ॒ता॒त् ॥

Those austere sages (तपस्वतः कवयः) with innumerable insights (सहस्रनीथाः), who protect the sun (ये गोपायन्ति सूर्यम्), O Yama (यम)! May (the deceased) too (अपि चित्) attain the company of those sages (तान् ऋषीन् एव गच्छतात्)!


RV10.153     RV10.155    RV Mandala 10      RigVeda
Advertisements